Sheltie - wychowanie i szkolenie owczarka szetlandzkiego ➤ Porady

Owczarki szetlandzkie Sheltie - wychowanie i szkolenie

16 kwietnia 2015 - szkolenie psów - Michał Szen - 9 komentarzy

Owczarki szetlandzkie Sheltie to psy stworzone do bycia blisko ludzi i do kontaktu z człowiekiem.

owczarek szetlandzki sheltieSzetlandy cały czas wyczekują tylko tego, abyś coś z nimi porobił - abyś się z nimi bawił lub aby mogły dla Ciebie wykonywać sztuczki i komendy. To psy które potrafią wyczuć nastój swojego opiekuna i gdy opiekun jest zmęczony to i Twój sheltie będzie odpoczywał razem z Tobą. Z drugiej strony to psy, które całymi dniami potrafią dla Ciebie pracować, biegać wokół zwierząt gospodarskich i wykonywać różne komendy.

Generalnie owczarki szetlandzkie uznaje się za psy średnio-aktywne - jednak dużo zależy od konkretnego psa. Duża w tym rola hodowcy aby doradzić przyszłemu właścicielowi szczeniaka wybór odpowiedniego psa. Czasami warto posłuchać hodowcy i wybrać innego szczeniaka niż ten które wpadł nam w oko - bo potem możemy być niezadowoleni gdy nasz ukochany szczeniaczek jest nazbyt aktywny. Dlatego warto słuchać rad doświadczonych hodowców.

Owczarki szetlandzkie generalnie należą do psów o delikatnych temperamencie - źle znoszą zbyt ostre traktowanie i zbyt ostre szkolenie - bądź delikatny dla swojego szelciaka. Wybierz pozytywne metody szkolenia psów - buduj więź ze swoim psem, stosuj dużo nagród i pochwał w trakcie swojego psa - uzyskasz tym lepsze efekty niż gdybyś stosował kary i reprymendy.

Szczekliwość psów Sheltie (Owczarków Szetlandzkich) - Czy owczarki szetlandzkie dużo szczekają?

owczarek szetlandzki sheltieCzasami słyszy się opinie, że owczarki szetlandzkie są bardzo szczekliwą rasą - niektórzy właściciele psów mają z tym problem, że ich pies za dużo szczeka. Prawda jest taka, że Sheltie tak zostały stworzone jako rasa, aby miały donośny głos - gdy szczekają robią to bardzo głośno. Gdy owczarek szetlandzki pracował z owcami lub zaganiał inne zwierzęta to często szczekał, tak samo używał szczekania aby alarmować właściciela o kimś obcym zbliżającym się na teren posesji lub ostrzegał intruzami w postaci innych obcych zwierząt. To, że Szeltie jest szczekliwy to prawda, te psy mają to w naturalnym swoim instynkcie że dużo szczekają - rolą właściciela jest odpowiednio wychować psa aby tę szczekliwość opanować - aby pies nie wymuszał szczekaniem na nas uwagi dla siebie czy np.karmy. Oczywiście najlepiej gdybyś zaczął szkolenie psa gdy jest szczeniakiem i gdybyś już wtedy nauczył się jak sobie radzić z mocno szczekającym psem, ale nawet jeśli Twój pies jest już dorosły to dalej możesz rozpocząć szkolenie go pod tym kątem. Uzyskasz też na pewno wiele porad od hodowcy od którego kupiłeś szczeniaka - skorzystaj z cennych porad. Albo też jeśli masz szetlanda który dużo szczeka, poszukaj w swojej okolicy szkoły szkolenia psów i zapisz się na lekcje, lub skorzystaj z działu kontakt na tej stronie i umów się na 'szkolenie psa przez internet' - pomogłem już wielu osobom wyszkolić ich szczekliwego psa.

Dlaczego owczarek szetlandzki bardzo dużo szczeka?

Owczarki szetlandzkie są bardzo wrażliwe na różne dźwięki i reagują szczekaniem na takie dźwięki jakich człowiek nawet nie słyszy. Poza tym szetlandy jako rasa psów zaganiających ma często silny instynkt do pogoni za szybko ruszającymi się obiektami - dlatego owczarki szetlandzkie często szczekają na koty, ptaki a nawet samochody. Najlepiej aby pies nie pozostawał bez nadzoru na podwórzu jeśli ma tendencję do szczekania na ptaki - bo wtedy utrwalą się w nim te złe nawyki - lepiej szkolić psa przez jakiś czas kontrolując jego środowisko - gdy pies zacznie szczekać na ptaki możesz zabrać psa do mieszkania i zamknąć na chwilę aby się uspokoił - potem znowu wypuszczasz psa na teren przed domem - gdy pies zaczyna szczekać na ptaki znowu ma 'karę' w postaci zamknięcia w domu na kilka minut - Twój pies wtedy szybko nauczy się, że szczekanie powoduje natychmiastowe zamknięcie w domu i ograniczenie jego wolności - a bycie cicho sprawia, że pies jest wypuszczany przed dom. Może to zająć dłuższy czas, jednak w ten sposób nauczysz psa tego, że nie warto szczekać na ptaki.

Czasami też psy szczekają z ekscytacji - gdy np.zbliża się pora wyjścia na spacer i Twój szeltie zobaczy smycz - gdy zacznie wtedy szczekać - pewnie domyślasz się co zrobić ? nie nagradzaj tego - nie przypinaj mu smyczy - tylko odłóż smycz na miejsca i cofnij się od niej. Gdy pies szczeka Ty nic nie robisz, gdy przestaje szczekać na 2-3sekundy wtedy sięgasz ręką po smycz - gdy pies zaczyna szczekać znowu odkładasz smycz i czekasz na spokój. To może być monotonne i nużące dla Ciebie dla psa - ale tak nauczysz psa tego, że jak szczeka to smycz znika - a jak jest cicho to człowiek sięga po smycz, przypina ją i wyprowadza psa na spacer. Najlepiej też podczas takich ćwiczeń nic nie mówić do psa - tylko obserwujesz psa (słuchasz czy szczeka czy nie szczeka ) i robisz swoje, sięgasz po smycz lub ją odkładasz. Nie zdziw się, gdy będziesz to musiał zrobić 20 czy 30razy zanim uda Ci się zapiąć smycz i pies będzie w trakcie cicho. Ale opłaca się mieć cierpliwość w trakcie tego ćwiczenia - no chyba że lubisz jak pies długo i głośno szczeka, to wtedy zapinaj mu smycz gdy szczeka, wtedy z dnia na dzień będzie szczekał coraz głośniej i dłużej, bo przecież szczekaniem sprawił że przypiąłeś mu smycz.

Natomiast jeśli Twój sheltie szczeka na inne psy czy obcych ludzi  to może to być wywołane tym, że pies nie miał odpowiedniej socjalizacji gdy był szczeniakiem (2-4miesiące życia) i teraz jest niepewny siebie, trochę strachliwy lub wycofany. Owczarki szetlandzkie bez odpowiedniej socjalizacji wyrastają na psy, które nie czują się komfortowo przy obcych dla nich ludziach i zwierzętach i dlatego szczekają bo chcą zwykle odstraszyć nieznaną osobę. Jeśli braki socjalizacyjne są powodem szczekania Twojego psa to również można nad tym pracować pod kątem szkoleniowym. Szkolenie owczarka szetlandzkiego aby nie szczekał jest możliwe - nawet gdy pies jest już dorosły - wyślij mi wiadomość jeśli potrzebujesz w tym zakresie pomocy szkoleniowej.

Jak oduczyć owczarka szetlandzkiego sheltie szczekania?

Jak pisałem we wcześniejszych kilku akapitach wiele jest przyczyn 'dlaczego pies szczeka' - i trzeba jeszcze uwzględnić charakter psa aby dobrze dobrać metody szkoleniowe. Przy psach wymuszających szczekaniem naszą uwagę, czy wymuszających jedzenie wystarcza najczęściej ignorowanie szczekania (czyli nawet nie patrz na psa gdy szczeka i nie mów do psa 'cicho bądź' bo wtedy już pies ma Twoją uwagę, musisz kompletnie nie zwracać na to uwagi przez jakiś czas). Czyli ignorujesz szczekanie gdy pies coś wymusza a nagradzasz psa gdy pies jest cicho. Gdy masz smakołyk w dłoni rzuć go psu gdy będzie cicho przez 2-3sekundy a nie wtedy jak szczeka. Natomiast gdy pies szczeka na ptaki, rowery, koty lub samochody to może to mieć inne przyczyny, wtedy wprowadzamy techniki zarządzania zachowaniem psa, czasami ograniczamy dostęp psa do tych rzeczy na które szczeka i prowadzimy szkolenie mocno nadzorując psa w różnych sytuacjach. Jest to jednak bardziej skomplikowany proces i wiele jest metod i ćwiczeń - dlatego z takimi przypadkami najlepiej zgłosić się na indywidualne lekcje szkolenia psa do szkoły szkolenia psów (jeśli mieszkasz w moich okolicach to zapraszam do mnie na lekcje: kontakt)

Pielęgnacja sierści owczarka szetlandzkiego sheltie - czy mocno linieje?

Okrywa włosowa owczarków szetlandzkich jest prostsza w pielęgnacji niż Ci się wydaje. Wymagane jest oczywiście regularne szczotkowanie, warto delikatnie zmoczyć sierść przed szczotkowaniem. Jednak kąpanie psa sheltie to ostateczność - Ich sierść sama utrzymuje się w czystości przed długi czas. Natomiast zbyt częste kąpiele usuwają naturalne substancje nawilżające sierść psa i powodować to może potem u psa swędzenie lub infekcje a w dodatku częste kąpiele pogorszą wygląd sierści psa. W ciągu roku sheltie nie gubi zbyt wiele włosa - Psy linieją okresowo dwa razy w roku.

 Szkolenie owczarka szetlandzkiego - inne aspekty

  • Szkolenie owczarka szetlandzkiego za pomocą klikera jest niezwykle efektownym rozwiązaniem. Za pomocą dźwięku klikera dajesz psu znać jakie zadanie wykonał poprawnie. Szkolenie sheltie klikerem sprawia, że lepiej komunikujesz swojemu psu o Ci chodziło, bo często pies poprostu się domyśla co dana komenda znaczy, często pies zgaduje - mówisz 'leżeć' a pies podaje Ci łapę? Jeśli znasz takie przypadki, to znaczy, że pies się stara wykombinować o co Ci chodzi, ale nie do końca jeszcze zrozumiał znaczenie danego słowa. W takim przypadkach kliker świetnie się sprawdzi.
  • Wielu ludzi prowadzi szkolenie owczarków szetlandzkich opierając się jedynie na pochwałach słownych, jednak jeśli chcesz szybciej nauczyć psa komend i sprawić aby pies szybko załapał o co Ci chodzi to nie ograniczaj się do pochwał głosem, ale stosuj kliker i smakołyki w trakcie szkolenia psa.
  • Stopniowo przejdziesz do takiego poziomu gdzie pies będzie wykonywał komendy 'bez kuszenia psa nagrodą' - jednak na początku gdy uczysz szetlanda czegoś nowego stosuj dużo nagród.

Wychowanie owczarka szetlandzkiego szczeniaka

Wychowanie szczeniaka owczarka szetlandzkiego NIE może być ostre i pełne presji czy podnoszenia głosu na psa - Sheltie są raczej delikatne, nie wymagają ostrej tresury.

Szczeniaki Sheltie najczęściej mają wrodzoną chęć do tego aby robić to co im człowiek każe - a jeśli nie robią tego co mówisz to zwykle problem leży w tym, że pies nie rozumie jeszcze co do niego mówisz. Musisz go tego stopniowo nauczyć.

Wychowanie szczeniaków sheltie opiera się w dużej mierze na tym aby delikatnie nakierować na dobre zachowania bez stosowania kar - gdy pies gryzie smycz zaproponuj mu zabawkę do gryzienia, delikatnie wyjmij smycz z pyszczka psa i pokaż mu zabawkę, poszarp się nim chwilę zabawką i pochwal. A gdy gryzie smycz spokojnie to przerywaj i znowu proponuj zabawkę. Wyjmowanie smyczy z pyszczka będzie dla szczeniaka sheltie na tyle nieprzyjemne, że nie musisz dokładać do tego podniosionego głosu, krzyku czy szarpania psa. Dla większości psów szeltie takie spokojne acz zdecydowane przekierowywanie uwagi w zupełności wystarcza.

O czym jeszcze pamiętać? (wychowanie i szkolenie szczeniaka sheltie)szkolenie owczarka szetlandzkiego

  • Rozpocznij szkolenie sheltie gdy jest szczeniakiem. Złe nawyki dużo ciężej wyeliminować gdy pies jest dorosły - po co więc masz się męczyć z psem za jakiś czas - zacznij go szkolić gdy jest młody - Owczarki szetlandzkie bardzo szybko się uczą - zobaczysz, że w porównaniu do innych ras psów wystarczy im kilka powtórzeń aby zapamiętały co dana komenda oznacza. Oczywiście musisz ro robić w zrozumiały dla psa sposób - zapisz się do szkoły szkolenia psów w swojej okolicy.
  • Dzięki socjalizacji szczeniaka Twój pies wyrośnie na spokojnego, zrównoważonego psa - nie będzie szczekał ze strachu na inne psy lub obcych ludzi - socjalizacja psów sheltie najlepiej aby rozpoczęła się już u hodowcy a potem prowadź ją intensywnie gdy pies ma 2-4miesiące życia.
  • Pisałem już o tym wcześniej i podawałem przykład z gryzieniem smyczy przez psa - prowadź szkolenie psa sheltie delikatnie bez ostrych kar. Zbyt ostre szkolenie owczarka szetlandzkiego może sprawić, że pies będzie wycofany, niechętny do kontaktu z Tobą, nie będzie chciał z Tobą przebywać, albo stanie się agresywny ze strachu.
  • Bądź konsekwentny podczas wychowywania sheltie - PRZYKŁAD: gdy zdecydujesz, że nie karmimy psa w domu przy stole - to musisz się tego trzymać, nie ma wyjątków, że dzisiaj jest Święto czy jakaś impreza, albo że jakaś ciocia was odwiedziła i rzuca psu jedzenie pod stołem - nigdy nie dawaj psu jeść przy stole - bo namieszasz psu w głowie - i potem będziesz się dziwić, że pies żebrze o jedzenie, że szczeka na Ciebie gdy siedzisz przy stole, że szczypie Cię po kostkach gdy jesz obiad i mu nic nie dajesz - jak raz mu dasz jeść przy stole to nauczy się, że jakoś można to osiągnąć, bo pewnym razem coś dostałem i pies będzie próbował różnych metod aby dostać od Ciebie jedzenie gdy siedzisz przy stole - dlatego tak ważna jest konsekwencja - i nie ma w tym nic z użycia siły czy kary wobec psa - po prostu bądź świadomy tego czego oczekujesz od psa i jak raz coś postanowisz to się tego trzymaj.
  • Utrzymuj motywację psa do wykonywania zadań i komend poprzez ćwiczenia pełne gier i zabaw dla psa - szkolenie psa sheltie może być fajną zabawą, jednak pamiętaj o celu ćwiczeń jaki sobie obrałeś. (Bardzo pomocny jest w tym trener psów, który spojrzy na wszystko z boku i doradzi co i jak ćwiczyć z psem aby osiągnąć lepsze rezultaty w trakcie szkolenia psa).
  • Zanim zaczniesz naukę nowych komend daj się psu trochę wyszaleć - pies mocno nakręcony i nabuzowany energią często słabo myśli - ćwicz też z psem w jego własnym tempie - czasami nawet pies może mieć zły dzień i może nie mieć ochoty na ćwiczenia, nie forsuj nazbyt swojego delikatnego sheltie.
  • Owczarki szetlandzkie są niezwykle bystre i nadają się do szkoleń pod kątem posłuszeństwa, do psich sportów pasterskich, do biegania na zawodach agility a także do zajęć z zakresu tropienia - dlatego bardzo polecam zapisanie się ze swoim owczarkiem szetlandzkim na zajęcia z zakresu psiego posłuszeństwa do szkoły dla psów - dowiesz się jak lepiej komunikować się ze swoim psem, jak mu szybko pokazać o co Ci chodzi - gdy pies załapie komendy będzie je wykonywał chętnie i szybko, tylko na początku to Ty musisz się nauczyć jak postępować ze swoim psem. Jeśli mieszkasz w moich okolicach zapraszam na indywidualne lekcje szkolenia psa do mnie (więcej w dziale kontakt)
Owczarek Szetlandzki czyli inaczej Shelti (czytaj. Szelti).

Poniżej kilka dodatkowych informacji o tych psach - ABC o psach Sheltie.

Pochodzenie psów rasy Sheltie (Owczarek Szetlandzki)

Sheltie pochodzą ze Szkocji, a dokładnie z wysp pomiędzy Szkocją oraz Norwegią. Te wyspy stanowią kolebkę małych ras zwierząt takich jak kucyk szetlandzki. Przez wiele lat owczarki szetlandzkie nazywane były Tonnie – od Norweskiego słowa oznaczającego „Farmę”. Hodowcy krzyżowali psy rasy Border Collie z mniejszymi psami. Niektóre spekulacje naukowców mówią też o tym, jakoby rzekomo Owczarki szetlandzkie miały bronić małe owce przez atakami ptaków. Do dziś znajduje się sheltie które znajdują upodobanie w pogoni za ptakami a nawet próbują gonić samolot lub helikopter.
W okolicach roku 1800 Sheltie zostały przewiezione ze Szkocji do Anglii, gdzie zostały opisane jako ‘miniaturowe collie’. W Anglii zaczęto hodować nawet jeszcze mniejsze Sheltie, mniejsze i bardziej puchate – wszystko to miało pomóc w ich sprzedaży. Mówi się też o tym, że na wyspach miały być krzyżowane ze szpicami miniaturowymi lub Toy Spanielami, dla uzyskania jeszcze mniejszych rozmiarów.

Popularność psów Sheltie

W latach 1970 i późniejszych, przez około 15lat z rzędu owczarki szetlandzkie figurowały w pierwszej dziesiątce najpopularniejszych ras psów w USA. Szczyt swej popularności osiągnęły we wczesnych latach 90tych. Obecnie na 155raz psów notowanych zajmują one około 20 miejsce biorąc pod uwagę liczbę zarejestrowanych psów.

Charakter psów Sheltie – Owczarek szetlandzki charakter

Owczarki szetlandzkie opisuje się jako psy bardzo lojalne dla swoich opiekunów, delikatne i wrażliwe. Występuje duża różnorodność wśród charakterów psów Sheltie, od bardzo odważnych i przebojowych po nieśmiałe psy. To dość normalne, że sheltie może być nieufny wobec obcych, jednak obcy człowiek nie powienien być wielkich postrachem dla sheltie, pies nie powinien okazywać nadmiernego strachu.

Zachowanie, temperament psów Sheltie

Dobrze się czują jako psy mieszkające w mieszkaniu, potrafią się dostosować do trybu życia właściciela, ale pamiętaj że były wyhodowane do życia na farmie. Sheltie uwielbiają biegać luzem i wykonywać ćwiczenia. Świetnie bawią się piłką, aportują i biegają na torze przeszkód.

Owczarek szetlandzki a dziecko. Sheltie i dzieci.

Owczarki szetlandzkie to bardzo dobry wybór dla rodziny z dziećmi. Nie można oczywiście za bardzo generalizować, bo najpierw trzeba wybrać odpowiedniego szczeniaka z dobrej hodowli Sheltie, a potem trzeba przeprowadzić odpowiednią socjalizację szczeniaka sheltie i dobrze psa wychować. Dzieci trzeba także nauczyć delikatności wobec psa – bo Sheltie są wrażliwe i przy zbyt intensywnej zabawie z dziećmi mogą potem być niechętne do kolejnej zabawy, dlatego trzeba też dziecko nauczyć jak bawić się z psem i jak rozpoznać moment gdy pies ma dość zabawy i chce odpocząć.

Owczarki szetlandzkie do dogoterapii

Owczarki szetlandzkie pracują coraz częściej jako psy w dogoterapii – są to jednak odpowiednio wybrane szczeniaki z dobrymi cechami charakteru, nie każdy owczarek szetlandzki nadaje się do dogoterapii – poza tym pies zanim zostanie psem terapeutycznym musi przejść odpowiednie szkolenie i socjalizację.

TAGI WPISU: Owczarki szetlandzkie czyli SHELTIE

jak szkolić owczarka szetlandzkiego, szkolenie owczarka szetlandzkiego, szkolenie owczarków szetlandzkich, Sheltie szkolenie, Sheltie tresura, wychowanie szczeniaka sheltie, Szelti rasa psa, Sheltie rasa psów, sheltie gryzienie mebli, nauka czystości, nauka posłuszeństwa, psie przedszkole dla sheltie, strachliwy sheltie, strachliwy owczarek szetlandzki, jak szkolić owczarka szetlandzkiego, jak szkolić sheltie, szkolenie owczarka szetlandzkiego Wrocław, tresura owczarka szetlandzkiego Wrocław, Lubin, tresura owczarka szetlandzkiego Legnica, szkolenie owczarka szetlandzkiego Zielona Góra, szkolenie owczarka szetlandzkiego Leszno

Autorem wpisu jest: Michał Szen

Prowadzę szkolenia psów aby poprawiać relacje pomiędzy właścicielem i jego psem. Aby ludzie przestali denerwować się na swoje psy i aby wreszcie poczuli się dumni z tego, że mają tak dobrze wychowanego psa. Poza tym zajmuję się razem z moją żoną fotografią ślubną (jako firma www.panifotograf.eu).

9 komentarzy do wpisu: “Owczarki szetlandzkie Sheltie - wychowanie i szkolenie”

  • śladami psa
    says:

    Bardzo dokładny i pomocny wpis
    Ja mam pinczerka i strasznie często szczeka

  • Jowita
    says:

    Super, mnóstwo cennych porad dla właścicieli tej rasy, widać że ma Pan ogromną wiedze na ten temat.:)

  • Jula
    says:

    Kilka dni temu straciłam ukochaną szetlandkę :(. Miała 12 lat. Wciąż nie mogę się pozbierać. Byłam nieprawdopodobnie przywiązana do niej.
    Czytając wpis o wychowaniu pieska przypomniałam sobie jak ją uczyłam, ile czasu poświęcałam na wspólną naukę i wiem jakie błędy popełniłam. Cóż i tak byłam z niej dumna nie sprawiała mi najmniejszych kłopotów i chodziła całe swoje psie życie bez smyczy a mieszkam w mieście. Jedyne czego nie potrafiłam jej oduczyć, to szczekanie na dzieci. Do końca swojego życia panicznie bała się dzieci. Gdy piesio miał kilka miesięcy dopadła nas spora grupa dzieci i "zagłaskały" ją na śmierć, może nawet zrobiły jakąś krzywdę. Byłam zbyt delikatna, bo powinnam pogonić całe towarzystwo i egoistycznie ratować pieska. Mój błąd. Dziękuję za ten wpis, super przyda się 😉

    • Katarzyna
      says:

      Mam rocznego sheltie i ogromny problem z ciągnięciem na smyczy i nadpobudliwością na widok innego psa. Jesteśmy z Bassem po psim przedszkolu i szkoleniu na psa towarzyszącego. Niestety problem wręcz się pogłębia. Bass na widok innych psów ciągnie, sapie, piszczy. Bardzo proszę o wskazówki.

  • Graża
    says:

    To wszystko prawda mam pieska dwulatka jesteśmy po PT 1 i 2 Przymierzamy się do PT 3 we wrześniu.Może potem OBEDIENCE?Sheltiaki szybko się uczą trzeba tylko cierepliwości i miłości Kochają swich przewodników jak nikt inny.Może się wymienimy doświadczeniami i pytaniami?Zapraszam

  • ŁUKASZ
    says:

    Planuję zakup sheltie ale mam pytanie czy piesek będzie w stanie zostawać sam w domu podczas mojej nieobecności? tj 8h

    • Michał Szen
      says:

      każdy pies zostanie 8h sam, jeśli pomału go tego nauczysz.
      generalnie szczeniaki mają słaby pęcherz i sikają co 2-3 godziny wiec nie ma takiej możliwości aby było czysto jak zostawisz na 8h szczeniaka 3-4 miesięcznego.
      jak pies będzie miał 6-7 miesięcy to wtedy wytrzyma 8godzin bez sikania.
      (dlatego wcześniej stosuje się często maty do nauki czystości i pies jak nie może już wytrzymać to sika na te maty w domu).
      poza tym trzeba psa dobrze zmęczyć na spacerze nim zostawisz go samego (45 minut spacer rano albo więcej).

  • Art.
    says:

    Witam. Czy to normalne, że 2-miesięczny szelciak sika w domu co pół godziny albo częściej? Wychodzimy z nim baardzo często ale on i tak woli załatwiać sie w domu. Stosujemy maty, nagrody ale na niewiele to się zdaje. W jakim wieku szelciak powinien to kontrolować?

Dodaj komentarz